Deneme süresi en fazla kaç ay? İşverenin bilmesi gereken 6 kural
Yeni bir çalışanla iş sözleşmesi imzalarken en sık sorulan sorulardan biri deneme süresidir: Ne kadar olabilir, bu sürede sözleşme nasıl sona erer, çalışanın hakları neler? Deneme süresi işverene ve çalışana birbirini tanıma fırsatı verir; ancak yanlış kurgulandığında beklenmeyen tazminat ve itiraz riskleri doğurur.
1) Deneme süresi yazılı olarak kararlaştırılmalı
İş Kanunu'na göre taraflar iş sözleşmesine deneme kaydı koyabilir (4857 s.K. m.15). Deneme süresi kendiliğinden doğmaz; sözleşmede açıkça yazılmamışsa işçi ilk günden itibaren deneme süresi olmaksızın çalışıyor sayılır.
2) Süre en çok 2 ay, toplu sözleşmeyle 4 ay
Deneme süresi en çok iki ay olarak belirlenebilir. Toplu iş sözleşmesi varsa bu süre dört aya kadar uzatılabilir. Bireysel sözleşmeyle iki ayı aşan bir deneme süresi konulsa bile aşan kısım geçerli olmaz.
3) Bu sürede bildirim süresi ve tazminat yok
Deneme süresi içinde taraflar iş sözleşmesini bildirim süresine gerek olmadan ve tazminatsız feshedebilir. Yani ihbar öneli verilmez, ihbar tazminatı ödenmez. Ancak işçinin çalıştığı günlerin ücreti ve diğer hakları (örneğin fazla çalışma ücreti) saklıdır ve ödenmelidir.
4) Deneme süresi de çalışma süresidir
Deneme süresi, çalışanın kıdemine eklenir. Yıllık ücretli izin hakkı için gereken bir yıllık sürenin hesabında deneme süresi de dahil edilir (4857 s.K. m.53). Kıdem tazminatına esas sürede de çalışılan bu süre sayılır.
5) SGK bildirimi deneme süresinde de zorunlu
"Deneme süresinde çalışıyor" diye sigortasız çalıştırma olmaz. İşe giriş bildirgesi, çalışma başlamadan en geç bir gün önce verilmelidir (5510 s.K. m.8). Deneme süresinde sözleşme sona ererse işten ayrılış bildirgesi de sona ermeyi izleyen on gün içinde verilir.
6) Fesih kötüye kullanılmamalı
Deneme süresi içinde fesih serbest olsa da hamilelik, sendika üyeliği gibi ayrımcılık yasağına giren nedenlerle yapılan fesihler yargıda sorun yaratabilir. Fesih nedenini ve tarihini yazılı olarak kayda geçirmek en güvenli yoldur.
Pratik kontrol listesi
- İş sözleşmesinde deneme süresini açıkça ve gün/ay olarak yazın.
- Bireysel sözleşmede iki ayı aşmayın; toplu sözleşme varsa en çok dört ay.
- İşe giriş bildirgesini çalışma başlamadan en geç bir gün önce verin.
- Deneme süresinde fesihte çalışılan günlerin ücretini eksiksiz ödeyin.
- Fesih bildirimini yazılı yapın, imzalı nüshasını özlük dosyasında saklayın.
- İşten ayrılış bildirgesini on gün içinde doğru çıkış koduyla verin.
İşten ayrılış bildirgesinin son gününü hesaplamak için: pentaakademi.com/hesapla/isten-ayrilis-bildirgesi-suresi
İşe girişten çıkışa tüm süreç "Personelin Yaşam Döngüsü" eğitiminde örnek olaylarla anlatılıyor: pentaakademi.com/egitim/personelin-yasam-dongusu
Kaynaklar
https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.4857.pdf (4857 sayılı İş Kanunu m.15, m.53)
https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.5510.pdf (5510 sayılı Kanun m.8, m.9)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; işletmenize özel değerlendirme için Pentanova Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.